امروزه مهمترین شاخص‌های زندگی بشر ، حفاظت از منابع تولید است. بشر دریافته است که تبعات و پیامدهای خسارت و زیانهایی که به طبیعت وارد می‌کند، بمراتب بیشتر از بهره‌ای است که از آلودن محیط زیست دریافت می‌کند. از این رو ، با بکار بستن امکانات عملی و علمی می‌کوشد کمترین زیان را به طبیعت وارد آورد. امروزه تولید زباله در شهرهای بزرگ مسئله آفرین شده است.

فرایند تولید زباله که خود ناشی از فعالیت انسان شهرنشین مصرف‌کننده است و هر روز نیز او را به مصرف بیشتر ترغیب می‌کنند، جزء لاینفک زندگی است. بطوری که بطور متوسط هر انسان شهرنشین روزانه نیم کیلوگرم زباله تولید می‌کند و چنانچه جمعیت شهرنشین کشور را سی میلیون نفر تخمین زنیم، روزانه معادل پانزده هزار تن زباله تولید می‌شود که دفع این حجم عظیم زباله ، چنانچه بطور اصولی و بهداشتی انجام نشود، معضلات جبران ناپذیر زیست محیطی را بدنبال خواهد داشت.

از سوی دیگر چنانچه با دیدگاه مثبت به زباله بنگریم و عبارت طلای کثیف بر آن نهیم، زباله ماده‌ای است ارزشمند و قابل بازیافت.

می‌توان زباله را طی فرآیندهایی به مواد تقویت کننده خاک یا کود ( کمپوست ) تبدیل نمود که سرشار از مواد آلی و عناصر مورد نیاز گیاه می‌باشد. با مصرف کمپوست می‌توان تا %70 در مصرف کودهای شیمیایی صرفه‌جویی کرد. هر انسانی که در شهر زندگی می‌کند، روزانه بیش از 5/0 کیلوگرم زباله تولید می‌کند که بیش از یک‌سوم آن ، قابل تبدیل به کمپوست است.

چنانچه جمعیت شهرنشین را 30 میلیون نفر تخمین بزنیم، روزانه معادل پانزده میلیون کیلوگرم زباله تولید می‌شود که از این مقدار ، پنج میلیون کیلوگرم آن قابل تبدیل به کمپوست است.

کمپوست یک کود آلی است و حاصل مجموع تغییر و تبدیل‌هایی است که روی انواع بازمانده‌های گیاهی و حیوانی در نتیجه توالی فعالیت گروههای مختلف میکروارگانیسم‌ها بوجود می‌آید. تولید کمپوست از زمانهای بسیار دور در کشاورزی سنتی اغلب کشورها با استفاده از بازمانده‌های محصولات زراعی و با افزودن فضولات دام و طیور به آنها متداول بوده است.

امروزه علاوه بر بازمانده‌های محصولات کشاورزی و دامی ، انبوهی از سایر مواد آلی بصورت مواد زائد و ضایعات برخی کارخانه‌های صنعتی و بخصوص کارخانه‌های وابسته به صنایع کشاورزی ، همچنین از طریق زباله‌های شهری ، لجن فاضلابها و... در حجم زیاد تولید می‌شوند که تجدید سیکل آنها از طریق تبدیل کمپوست و استفاده از آنها بعنوان یک کود آلی هم از نظر اصلاح خاک و افزایش سطح حاصلخیزی آن و هم از لحاظ جلوگیری از انتشار مواد آلوده کننده محیط زیست ، امری کاملا ضروری است.

متان یا گاز طبیعی ، محصول میکروبی حاصل از تجزیه بی‌هوازی مواد آلی به وسیاه میکروبها می‌باشد. تولید متان ، یک فرآیند کاربردی وسیع در تجزیه ضایعات آلی است زیرا این گاز نامحلول بوده و براحتی از سیستم تصفیه خارج می‌شود. از آنجائیکه این گاز یک ماده سوختی است، متان تولید شده در سیستم تصفیه می‌تواند بعنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار گیرد.

بیوگاز مخلوطی قابل اشتعال است که در اثر تخمیر مواد آلی در یک محدوده گرمایی و PH مشخص و در شرایط بی‌هوازی توسط میکروبها بوجود می‌آید. ترکیبات آن ، شامل 56-55 درصد گاز متان و گازهای دیگر مانند دی‌اکسید کربن ، نیتروژن و سولفید هیدروژن و بعضی هیدروکربورهاست.

استفاده از گاز متان حاصل از تخمیر مواد بیولوژیکی حداقل 70 سال پیش در تصفیه‌خانه های فاضلابهای شهری اروپا مطرح شده است. ولی استفاده از بیوگاز در ده سال اخیر بعلت کمبود انرژی و افزایش قیمت آن مورد توجه خاص قرار گرفته است.

قسمت اعظم فضولات انسانی ، حیوانی ، گیاهی قابل تجزیه بوده و می‌تواند تحت شرایط ویژه تخمیر شده و با تولید بیوگاز ، جوابگوی قسمتی از نیازهای انرژی شهر و روستا باشد. علاوه بر آن با تولید کود بهداشتی و بهبود آلودگی محیط زیست توسط دستگاه بیوگاز در روستاها دو بحران عمده روستائیان مرتفع خواهد گردید. در اروپای غربی ، در دامداری‌ها و مجتمع‌های کشاورزی و تقریبا کلیه تصفیه‌خانه‌های فاضلاب مجهز به دستگاه‌های بیوگاز هستند. این واحدها قسمت عمده انرژی مورد نیاز خود را از طریق بیوگاز تامین می‌کنند.

1. کنترل آلودگی‌2. های محیط زیست از طریق متمرکز نمودن فضولات انسانی و حیوانی در مخازن تخمیر و جلوگیری از پراکندگی مواد در محیط زندگی مردم.

3. تهیه کود مناسب و بهداشتی که حاصل از تخمیر فضولات دامی و انسانی می‌4. باشد.

5. تولید گاز متان جهت سوخت و ساز ،6. روشنایی و یا تبدیل آن به انرژی‌7. های مکانیکی.

در دنیای امروز ، استفاده از محصولات ثانویه مرکبات روز به روز اهمیت بیشتری به خود می‌گیرد و مخصوصا پس از اختراع ماشین‌های آب‌میوه گیری به فکر استفاده از تفاله‌های کارخانه نیز برآمده‌اند. تعیین درجه اهمیت بین تولیدات اصلی و جنبی همیشه امکانپذیر نمی‌باشد. بعنوان مثال ، در " گینه " و " ساحل عاج " ، اسانس لیمو اهمیت بیشتری از لیمو دارد.

از پوست مرکبات روغن‌کشی می‌کنند. از قسمت سفید پوست آنها ، ماده Pectine استخراج می‌کنند. از روغن‌ها و تفاله‌های هسته ، مواد متعدد تهیه می‌کنند. مهمترین محصولات جانبی این کارخانه‌ها ، پالپ خشک شده ، ملاس ، پالپ شسته شده ، اسانس و روغنها هستند. نمونه‌هایی از این محصولات تولید هیسپردین ، نارنجین ، لیمونین ، آنزیمها ، اسانسها ، ترکیبات شیمیایی طعم دهنده و پکتین هستند

? بازيافت چيست؟
بازيافت به معني استفاده از مواد مصرف شده براي توليد و ساخت مجدد همان کالا يا کالاي قابل استفاده ديگر است، مثل ساخت کاغذ تازه از کاغذهاي باطله و غير قابل استفاده.
? فوائد بازيافت چيست؟
بازيافت زبالهها سه فايده مهم براي محيط زيست دارد. ما به کمک بازيافت زباله در مصرف منابع طبيعي صرفهجويي کردهايم زيرا به جاي استفاده از مواد خام براي توليد محصولات نو، از مواد بازيافتي استفاده ميکنيم.
از ديگر فوائد بازيافت، صرفهجويي در مصرف انرژي است. البته براي بازيافت مواد زايد هم نياز به مقداري انرژي است اما انرژي لازم براي بازيافت زباله خيلي کمتر از انرژي مورد نياز براي توليد محصولات جديد از مواد خام است. براي مثال ساختن آلومينيوم از آلومينيوم بازيافت شده ?? درصد انرژي کمتر از ساختن آن از سنگ معدن نياز دارد. سومين فايده بازيافت نياز به فضاي کمتر براي دفن زبالههاست.
? چه موادي را و چگونه ميتوان بازيافت کرد؟
در گام اول براي بازيافت زبالهها بايد مواد قابل تجزيه مثل پسماندههاي آشپزخانه و مواد غذايي را از ساير زبالهها جدا کرده و سعي شود فقط اين مواد را در کيسه زباله ريخته و به رفتگر تحويل داد. اين مواد را به نوعي کود به نام کمپوست تبديل ميکنند و براي اصلاح خاک و جبران مواد غذايي از دست رفته از آن استفاده ميکنند.
در مرحله بعد بايد مواد قابل بازيافت را از زبالهها جدا کنيم. شيشه، کاغذ، پلاستيک و انواع فلزات از بهترين مواد براي بازيافت هستند.
? بازيافت
? بازيافت مواد، جلوگيري از اتلاف سرمايههاي ملي.
? انرژي صرفهجويي شده حاصل از بازيافت يک قوطي آلومينيومي، يک تلويزيون را براي سه ساعت روشن نگه خواهد داشت.
? آلومينيوم را ميتوان بارها ذوب کرد و به قوطي يا ظرف جديد تبديل نمود.
? بازيـافت هر تـن کاغذ باطله، ماهانه از تخريب ?? هـزار هکتار جنگل، مصرف ??ميليون ليتر آب و ??? هزار کيلووات برق مي کاهد.
? به کمک بازيافت کاغذهاي موجود در زبالهها، ماهيانه درآمدي بالغ بر?? ميليارد ريال به دست خواهد آمد.
? بازيافت آلـومينيوم، آلودگيـهاي زيست محيـطي ناشي از فرآيند توليد اين فلز را ?? درصد کاهش ميدهد.
? براي تهيه شيشه از شيشه بازيافت شده ?? درصد آلودگي آب و ??درصد آلودگي هوا را کاهش ميدهد.
? بازيافت کاغذ، منابع اقتصادي، عدم وابستگي در جهت ورود خمير کاغذ، کاهش آلودگي، جلوگيري از قطع درختان و کاهش توليد زباله را به دنبال خواهد داشت.
? انرژي لازم، براي توليد يک کيلوگرم لاستيک نو، سه برابر انرژي مورد نياز براي توليد يک کيلوگرم لاستيک بازيافتي است.
? ورقههاي آلومينيومي بشقاب پيتزا و شيريني قابل بازيـافتاند، آنها را داخـل سطل زباله نيندازيم.
? به کمک بازيافت کاغذ، ميتوانيم از قطع شدن درختان زيادي جلوگيري کنيم.
? بازيافت هر تن کاغذ، ميتواند زمينه اشتغال براي ? نفر را فراهم کند
? به کمک بازيافت، مساحت کمتري از بيابانها و مراتع کشور به زبالهداني تبديل ميشود.
? به کمک بازيافت کاغذ، ميزان انرژي مورد نياز به يک چهارم و آب مورد نياز به يک صدم کاهش مييابد.
? اصلاح الگوي مصرف و بازيافت بهداشتي زباله، دو اصل مهم براي کاهش آلودگي محيط زيست.
? براي تهيه هر تن کاغذ از چوب ??? هزار ليتر آب مصرف ميشود در حالي که براي تهيه آن از کاغذ باطله، ???? ليتر آب کافي است.
? تهيه کاغذ از کاغذهاي بازيافتي، ?? تا ?? درصد انرژي کمتري نياز دارد و ?? درصد آلودگي کمتري ايجاد ميکند.
? به کمک بازيافت ?? درصد از کاغذهاي موجود در زبالههاي شهري، ميتوان سالانه از قطع يک ميليون و هفتصد هزار درخت جلوگيري کرد.
? صرفهجويي در مصرف مواد اوليه و انرژي و نيز کاهش ورود مواد آينده به محيط زيست از فوائد بازيافت است.
? با کاهش مصرف منابع طبيعي و بازيافت زباله، عمر تنها زيستگاه بشر « زمين » را طولانيتر کنيم.
? کيسههاي نايلوني و پلاستيکي تجزيهپذير نيستند، از مصرف بيرويه آنهاخودداريکنيم.
? بازيافت فرصتي براي محيط زيست و منابع &#?????;&#?????;محدود آن.
? بازيافت گامي حياتي براي حفاظت از منابع طبيعي و محيط زيست.
? بازيافت گامي سبز در جهت توسعه پايدار.
? مشکل کمبود کاغذ در کشورهاي در حال توسعه بزرگترين
? مشکل براي ادامه تحصيل است. به کمک بازيافت،
? کشورمان را در حل اين معضل ياري کنيم.
?) بازيافت کاغذ »
براي تهيه هر تن کاغذ نياز به قطع ?? اصله درخت است. بنابراين اگر هر شخص کاغذهاي باطلهاش را در طول يک سال جمع کند معادل ?/? اصله درخت است و اگر همه ما ايرانيان اين کار را انجام دهيم از قطع ??? ميليون درخت در طول يک سال جلوگيري کردهايم.
براي تهيه مصرف سالانه دستمال کاغذي هر خانواده ايراني نياز به قطع ?/? اصله درخت ميباشد.
استفاده از کاغذ بازيافت شده به جاي تهيه آن از چوب درختان، موجب کاهش آلودگي هوا به ميزان ?? درصد، کاهش آلودگي آب به ميزان ?? درصد و کاهش مصرف آب به ميزان ?? درصد خواهد شد به همين دليل ?? درصد کاغذ توليد شده در کشورهاي توسعه يافته از کاغذهاي بازيافتي است.
بنابراين بازيافت کاغذ علاوه بر منافع اقتصادي، موجب عدم وابستگي در جهت ورود خمير کاغذ، کاهش آلودگي، ممانعت از قطع درختان و کمک به سيستم جمعآوري و دفن زبالههاي توليدي ميشود. پس چه خوب است:
روزنامهها و کاغذهاي باطله و دفترچههاي تمام شده بچه ها را هرگز دور نريزيم، آنها را از ساير زبالهها جدا کرده و به مأموران بازيافت تحويل دهيم. اشيايي مثل پاکتها و پوشهها را دورنريزيم تا در مواقع لزوم از آنها استفاده کنيم
?) بازيافت پلاستيکها
ـ پلاستيکها از نفت که منبعي غير قابل تجديدند تهيه ميشوند ولي به علت غير قابل تجزيه بودن، از زبالههاي پايدار و آلوده کننده محيط زيست به شمار ميآيند.
ـ کيسههاي نايلوني و پلاستيک به طور متوسط ??? تا ??? سال در طبيعت باقي ميمانند.
ـ ?? درصد از پلاستيکهاي توليد شده در بسته بندي به کار ميروند. بنابراين با جلوگيري از بستهبنديهاي زائد ميتوان به مقدار زيادي از حجم زبالهها کاست.
ـ استفاده از بستهبنديهاي قابل بازگشت و يا ساکهاي پارچهاي به هنگام خريد، از راههاي مؤثر در جهت کاهش ميزان ورود زبالهها به طبيعت است.
ـ به منظور کاهش حجم زبالهها ميتوان از کيسههاي پلاستيک خشک و غير آلوده چندين بار استفاده کرد و در پايان هم، از آنها براي جمعآوري زبالهها، استفاده نمود.
ـ به همراه داشتن ليوان شخصي به جاي استفاده از ليوان يک بار مصرف و به کار بردن ظروف قابل شستشو به جاي ظروف يک بار مصرف در مراسم و مهمانيها، از ديگر راههاي کاهش ورود زبالههاي پلاستيکي به محيط زيست است.
?) بازيافت شيشه
ـ بطري شيشهاي که امروز دور انداخته ميشود تا ???? سال ديگر هم به صورت زباله در روي زمين قرار دارد.
ـ براي توليد شيشه بايد مقدار زيادي شن و ماسه از زمين استخراج شود که اين کار مستلزم صرف مقدار زيادي انرژي و آب است.
ـ انرژي لازم براي توليد هر کيلوگرم شيشه حدود ???? کيلو کالري است.
ـ تهيه شيشه از شيشه بازيافت شده نسبت به تهيه آن از مواد اوليه، آلودگي آبها را به ميزان ?? درصد آلودگي آب و تا ?? درصد آلودگي هوا را کاهش ميدهد.
ـ ذوب هر تن شيشه منجر به صرفهجويي ??? تن نفت ميشود.
ـ جدا کردن انواع ظروف شيشهاي شکسته يا شيشههاي مربا، سس و غيره در منزل جهت بازيافت آنها، گام بزرگي در جهت بازيافت شيشههاست.
ـ به هنگام جمعآوري شيشهها، بهتر است درپوشهاي پلاستيکي و فلزي بطريهاي شيشهاي را جدا کرده و آنها را بر حسب رنگ تفکيک کرد.
? زبالههاي خطرناک:
بعضي از زبالههاي توليد شده در خانهها از مواد بسيار خطرناک به شمار ميآبندو مانند باطريهاي مختلف، لامپهاي مهتابي و جيوه اي، لوازم الکترونيکي و ... . اين وسايل داراي مواد خطرناکي هستند که سلامت ما و محيط زيست را تهديد ميکنند.
بنابراين :
ـ چه خوب است از لوازم خانگي يا اسباببازيهاي باطريدار را کمتر استفاده کنيم. ساعتهاي اتوماتيک بهتر از ساعتهايي است که با باطري کار ميکنند.
ـ از قرار دادن لامپهاي جيوهاي و مهتابي و يا لامپهاي سوخته در محلي که احنمال شکستن آنها وجود دارد خودداري کنيم.
   

افزایش روز افزون جمعیت و گسترش شهرهای کشور، ازدیاد فعالیت‌های صنعتی، تجاری و خدماتی و بالاخره مصرف بی‌رویه مواد، مخصوصا مواد یک بار مصرف‌ منجر به تولید مقادیر زیادی مواد زائد جامد در شهرها شده است، که در بیشتر موارد با توجه به کمبود امکانات و بودجه و نبود مدیریت صحیح، این مواد زائد مشکلات بسیاری را در پی خواهند داشت.
زباله محیط مناسبی برای شیوع و انتقال بیماری‌هایی نظیر هپاتیت B، ایدز، بیماری‌های روده‌ای و دیگری بیماری‌های انگلی، پوستی و واگیردار و نیز مأمنی برای تغذیه و رشد و نمو حشرات و حیوانات موذی نظیر موش است که نهایتا خود این موجودات عامل انتقال بیماری‌های خطرناک می‌شوند. عدم مدیریت صحیح جمع‌آوری، حمل و نقل و دفع زباله علاوه بر مشکلات بهداشتی شهری و صنعتی خطرات زیست‌محیطی دیگری نظیر آلوده کردن منابع آب و هوا و خاک دارد. بسیاری از زباله‌های صنعتی حاوی سموم و فلزات سنگین هستند که ممکن است منجر به آلوده شدن خاک و آب شود و بر بهداشت عمومی جامعه خساراتی وارد سازد.وضعیت فعلی مدیریت مواد زائد در بیشتر شهرهای ایران از آنچه که باید و باشد بسیار دور است و معمولا منجر به شکایت مردم از مسوولان می‌شود، مشکل واقعی نداشتن اطلاعات و امکانات کافی، نبود مدیریت و سازماندهی مناسب در شهرداری‌ها و پایین بودن فرهنگ زیست‌محیطی شهروندان است.در بیشتر شهرها و محله‌ها بازیافت زباله به طور کامل در دست کسانی است که در حلبی‌آباد‌ها و زمین‌های اطراف محل دفن زباله زندگی می‌کنند. اثرات غیر بهداشتی اینگونه بازیابی زباله موجب اشاعه بیماری‌های مختلف واگیردار در اجتماع می‌شود در حالی که بازیافت زباله باید با برنامه‌ریزی مناسب و بهداشتی صورت گیرد و اثرات اقتصادی، زیست‌محیطی و بهداشتی آن مورد توجه قرار گیرد. محل بازیافت زباله اگر بهداشتی باشد نه تنها محیط‌زیست را از خطر آلودگی نجات می‌دهد بلکه منافع اقتصادی نیز دارد.
● تقسیم‌بندی زباله
به طور کلی زباله‌های شهری از لحاظ مراکز عمده تولید به صورت زیر تقسیم‌بندی می‌شوند:
۱) زباله خانگی
۲) زباله بیمارستانی
۳) زباله تجاری
۴) زباله صنعتی
۵) نخاله ساختمانی و خاک
۶) زباله خیابانی (لجن)
۷) زباله پارک‌ها، فضای سبز و گورستان‌ها
● وضعیت زباله تهران
از لحاظ کمیت، روزانه بیش از ۷۰۰۰ تن مواد زائد شهری (غیر از خاک و نخاله و مصالح ساختمانی) از سطح شهر تهران جمع‌آوری و سپس دفع می‌شود. این مجموعه عظیم از بخش‌های کوچک‌تری تشکیل شده که زائدات مواد غذایی معمولا بخش عمده آن را تشکیل می‌دهد. در شهر تهران سالانه حدود ۵/۲ میلیون تن زباله تولید می‌شود که تنها در زباله‌های خانگی که حدود ۵۰ نوع پلاستیک وجود دارد که در صورت بازیافت و تبدیل آن به کیسه‌های زباله می‌توان مصرف خانوارهای تهرانی را تامین کرد.براساس بررسی‌های انجام شده، از لاستیک و تیوپ مستعمل بازیافت شده می‌توان بیش از ۷۰ نوع محصول تولید نمود، تایر، تیوپ، کف‌پوش، روکش‌ پل‌ها، آسفالت‌ خیابان‌ها، میدان‌های ورزشی، تسمه، کفش‌های لاستیکی، پدال ترمز ماشین، لوله، ‌کابل برق و شلنگ‌های لاستیکی از انواع محصولاتی هستند که از لاستیک مستعمل بازیافتی قابل تولید هستند. برای تولید یک تن کاغذ جدید باید ۱۵ اصله درخت تنومند قطع شود که با بازیافت و تبدیل کاغذهای باطله می‌توان از تخریب جنگل‌ها جلوگیری نمود و با تبدیل مقدار ۴۸/۹ کاغذ موجود در زباله‌ تهران می‌توان در تولید کاغذ مبالغ قابل توجهی صرفه‌جویی کرد. ارزش اقتصادی کاغذ و مقوای موجود در زباله‌های یک روز شهر تهران معادل ۵۵۰ میلیون ریال است بد نیست بدانیم که با این مبلغ می‌توان، در هر روز چندین مدرسه در شهرهای کشور احداث نمود.
مصرف انرژی برای تولید شیشه از مواد بازیافتی ۳۲ درصد کمتر از مصرف انرژی با استفاده از مواد اولیه است بدین ترتیب تولید هر تن شیشه از مواد بازیافتی در مقایسه با تهیه آن از مواد خام حدود ۱۲۰ لیتر نفت (و یا معادل آن انرژی دیگر) ذخیره می‌شود همچنین تولید شیشه از مواد بازیافتی محیط زیست را کمتر آلوده می‌کند که این کاهش آلودگی برای هوا ۲۰ درصد و برای آب ۵ درصد است.
با تبدیل پسماندهای تراکمی حدود ۷۰ از کل زباله‌های شهر تهران را شامل می‌شود. به کود کمپوست، علاوه بر جلوگیری موثر از آلودگی محیط‌زیست کالایی تولید می‌شود که مصرف مناسب آن می‌تواند برای مدت ۳ الی ۴ سال غنی بودن خاک را از نظر عناصر غذایی تضمین کند.
در یک جمع‌بندی می‌توان بیان داشت که بازیافت و تبدیل کامل مواد از زباله شهر تهران می‌تواند نتایج زیر را در برداشته باشد:
۱) نیاز ملی به انرژی‌هایی مانند برق و سوخت فسیلی کمتر می‌شود.
۲) واردات بسیاری از مواد اولیه و کالاها کاهش یافته و در نتیجه با صرفه‌جویی ارزی به افزایش درآمد ملی کمک می‌شود.
۳) تردد وسایل نقلیه در جاده‌ها کاسته شده و در نتیجه بر عمر مفید شبکه‌های ارتباطی افزوده می‌شود.
۴) هزینه خدمات شهری به حداقل ممکن می‌رسد.
۵) سطح بهداشت و سلامت عمومی جامعه ارتقا می‌یابد.
۶) چهره آسمان شهر پاکیزه‌تر می‌شود.
● سخن آخر
باتوجه به پدیده‌های مشکل‌ساز محیط‌زیست و محدودیت منابع طبیعی در مقابل افزایش جمعیت، بازیافت زباله امر مهمی برای کاهش هزینه‌ها محسوب می‌شود. اگر فقط زباله تهران بازیافت شود سالانه ۱۶۷ میلیون دلار ارز صرفه‌جویی خواهد شد

ا شاخص‌‌های مهم در محیط زیست، نوع برخورد با انواع زباله‌‌ها است. امروزه تولید انبوه زباله از مشکلات دنیای مدرن است. در بسیاری از جوامع، مشکل اساسی تولید، توزیع و مصرف کالا نیست، بلکه مشکل اصلی از بین بردن بقایا و فضولات کالا‌هاست.
مدفون کردن و سوزاندن زباله‌‌ها از راهکار‌هایی است که بسیاری از کشور‌ها از جمله ‌ایران به آن دست می‌ زنند، اما بهترین راه مقابله با زباله‌‌ها، جداسازی و بازیافت آنهاست تا دوباره به روند تولید بازگردند.
بهره‌گیری مجدد زباله و بازیافت آن کار ساده‌ای نیست و نیاز به زیرساخت‌‌های علمی‌ و فنی و فرهنگی دارد. شاید بخش فرهنگی در‌این کار از همه مهم تر باشد. شهروندان باید به گونه‌ای آموزش ببینند که در تولید زباله نقش کمتری داشته باشند و همچنین جداسازی اولیه زباله‌‌ها را در منزل انجام دهند تا کار بازیافت آنها آسان‌تر شود. در کشور ما روزانه ۴۰ هزار تن زباله تولید می ‌شود که حدود ۵۰ درصد از آنها دفن می‌ شوند، در حالی که ۹۰ درصد از مواد موجود در زباله‌‌ها قابل بازیافت است.
● زباله نیست، طلاست
زباله در فرهنگ لغت به فضولات جامد، نیمه جامد یا مایعی گفته می ‌شود که به درد نخور بوده و دور ریخته می‌ شود. اما آیا زباله‌‌های خانگی هم در‌این تعریف جای می‌ گیرند؟ بدون شک زباله‌‌های خانگی اگر تفکیک شوند و مدیریت صحیحی در بازیافت آنها اعمال شود می ‌توانند، بخشی از سرمایه‌‌های ملی را باز گردانند.
مهم ترین زباله‌‌های خانگی عبارت‌اند از: پس مانده‌‌های مواد خوراکی، کاغذ، شیشه، فلزات، پلاستیک و پارچه. به دلیل افزایش جمعیت، زباله‌‌های شهر‌ها نیز افزایش یافته است. از آن گذشته، رواج فرهنگ مصرف سبب شده در شهر‌های بزرگی چون تهران، هر فرد روزانه ۹۰۰ گرم زباله تولید کند.
● تر و خشک را با هم نسوزانیم!
زباله‌‌های خانگی به دو نوع ‌تر و خشک تقسیم می ‌شوند. ۳۰ درصد زباله‌‌های خانگی خشک و ۷۰ درصد زباله‌‌های‌ تر است. زباله‌‌های ‌تر شامل پس مانده‌‌های گیاهی و حیوانی مثل پس مانده سبزی‌‌ها، پوست و ضایعات میوه، استخوان و ضایعات گوشت و مرغ و ماهی و زباله‌‌های خشک نیز شامل کاغذ و مقوا اعم از روزنامه، کتاب، دفتر و کاغذ، انواع پلاستیک، ظروف یک بار مصرف، اسباب بازی و قوطی‌‌های فلزی و شیشه‌ای است. باید همواره زباله‌‌های ‌تر و خشک را از یکدیگر جدا کنیم و حداقل کاری که هر شهروند می ‌تواند انجام دهد همین است که دو کیسه زباله در منزل در نظر بگیرد، یکی برای زباله‌‌های ‌تر و یکی برای زباله‌‌های خشک.
● ضرر و زیانی که خودمان می‌بینیم
هر تن زباله، حدود ۴۰۰ متر مکعب گاز گلخانه‌ای دی اکسید کربن متصاعد می‌ کند و از هر تن زباله ۴۰۰ تا ۶۰۰ لیتر شیرابه خارج می ‌شود که می‌ تواند آثار زیست محیطی نامطلوبی بر آب و خاک داشته باشد و محل‌‌های دفن زباله هر روز گسترش بیشتری پیدا ‌کنند.
بازگشت مواد موجود در زباله به دامن طبیعت، در بسیاری از موارد خیلی به طول می ‌انجامد و ‌این مواد سال‌ها باعث آلودگی و آسیب به محیط زیست می‌ شوند. شیشه و قوطی‌‌های فلزی و به ‌ویژه آلومینیومی، ‌صد‌ها سال روی زمین باقی می ‌مانند.
کیسه‌‌ها و ظروف پلاستیکی که یک روز به دلیل سبکی و دوام آنها ساخته شدند، امروزه عامل بزرگ ترین مشکلات زیست محیطی هستند. پلاستیک غیر قابل تجزیه است و کیسه‌‌های نایلونی به طور متوسط ۵۰۰ سال در محیط باقی می ‌مانند. کیسه‌‌های پلاستیکی همراه باد، همه جا پخش می ‌شوند و بیشتر آنها سر از دریا در آورده یا به وسیله جانداران بلعیده شده و سبب مرگ آنها می ‌شوند. چنانچه پلاستیک و نایلون موجود در زباله سوزانده شود، اسید کلریدریک‌ ایجاد می‌ کند که باعث آلودگی هوا و آسیب رساندن به انسان و دیگر موجودات می ‌شود.
هزینه جمع آوری و دفن هر تن زباله، حدود ۳۵ هزار ریال است. برای تولید هر تن کاغذ، باید ۱۵ اصله درخت تنومند قطع شود و برای تولید هر تن آلومینیوم ۴ تن سنگ معدن و ۷ تن زغال سنگ و قیر لازم است. برای تولید شیشه، باید مقدار زیادی شن و ماسه از زمین استخراج شود. عمل حفاری و استخراج منظره زشتی به محل معدن می ‌دهد و علاوه بر آن مقدار زیادی سوخت و آب نیز مصرف می ‌شود.
همچنین انباشته شدن زباله‌‌ها مکان خوبی برای رشد میکروب‌ها و تولید و تکثیر حشرات و جانوران موذی مانند موش است، زیرا زباله سه عامل رشد و تکثیر‌این جانداران یعنی مواد غذایی، رطوبت و پناهگاه را با خود دارد. طبق برآورد‌های علمی ‌در هر گرم خاکروبه بین ۵۰ هزار تا ۱۰ میلیون باکتری مختلف وجود دارد. مگس که ناقل انواع اسهال، حصبه، وبا، سل و... است و موش که تکثیر آن بستگی به میزان زباله دارد و تیفوس و طاعون را اشاعه می‌ دهد، در اثر انباشتگی زباله سلامت محیط انسانی را تهدید می‌ کنند.
بعضی از زباله‌‌های خانگی مثل انواع باتری، لامپ‌های مهتابی و جیوه‌ای و لوازم الکترونیکی به علت داشتن سرب، جیوه و کادمیوم در‌ترکیب خود، خطرناک هستند.
● زباله‌‌ها را در منزل جداسازی کنیم
▪ زباله‌‌های آشپزخانه:
۷۰ درصد از زباله‌‌های خانگی را چنین زباله‌‌هایی تشکیل می ‌دهند. این قبیل زباله‌‌ها که بیشتر شامل پس مانده‌‌های مواد غذایی، سبزی‌ها و پوست میوه، استخوان، پوست مرغ و ماهی است می‌ توانند به کمپوست تبدیل شوند. کمپوست کود بسیار مناسبی برای درختان و گیا‌هان است. ‌این زباله‌‌ها نباید در کیسه‌‌های پلاستیکی زباله قرار گیرند. برای چنین پسماند‌‌هایی لازم است کیسه‌‌هایی از جنس کاغذ در نظر گرفت. می ‌توان با استفاده از روزنامه باطله پاکت مناسبی برای ‌این ‌طور زباله‌‌ها ساخت، حتی اگر در منزل خود باغچه دارید می ‌توانید، ‌این مواد را در باغچه دفن کنید تا به کود مناسبی برای خاک باغچه‌تان تبدیل شوند. از ۳۰ درصد باقی ‌مانده نیز ۲۰ درصد کاملاًً قابل بازیافت است و ۱۰ درصد را نیز باید سوزاند یا دفن کرد. فلزات، شیشه‌‌ها و مواد پلاستیکی قابل بازیافت و تبدیل به مواد قابل استفاده هستند. لباس‌‌های دور ریختنی را روی هم قرار دهید و آنها را با طنابی ببندید. ‌این لباس‌‌ها نیازی به کیسه پلاستیکی ندارند و می‌ توانید به همان شکل در محل جمع آوری زباله‌‌ها قرار دهید. مواد پلاستیکی حدود ۵ تا ۷ درصد از زباله‌‌ها را تشکیل می ‌دهند که با بازیافت آنها می ‌توان کیسه‌‌های پلاستیکی جمع‌آوری زباله ساخت. فراموش نکنیم که در کشور ما روزانه ۴۰ هزار تن زباله تولید می‌ شود و ۵۰ درصد آنها دفن می ‌شود.
کاغذ‌های باطله، جعبه‌‌های شیرینی یا وسایل، روزنامه‌‌ها و... را نیز می ‌توانید پس از جمع آوری به فروش برسانید یا بن خرید کتاب دریافت کنید.
بهتر است بدانید بیش از ۷۰ درصد از هزینه‌‌های بازیافت زباله‌‌ها، مربوط به جمع‌آوری آنهاست. شهروندان در کاهش چنین هزینه‌‌هایی بسیار مؤثرند. تفکیک زباله از منزل می‌ تواند به طرح بازیافت، کمک بسیار بزرگی کند.‌

● دنیای شیشه ای
شیشه برای بسته بندی كردن تعداد زیادی تولیدات غذایی مورد استفاده قرار می دهند: شیر- ژله- روغن های سبزیجات- غذای بچه و غیره.شیشه از نظر توده وزنی حدود ۵ درصد ضایعات جامد شهرداری و۲درصد حجمی را تشكیل می دهد.
● بازیافت
شیشه بازیافتی حدود ۳۰ درصد كمتر انرژی نسبت به تولیدات تشكیل شده از همه مواد جدید تشكیل می دهد.
امروزه تقریباً ۲۶درصد شیشه مصرفی ما بازیافتی است .بایستی آن را پرت كنیم؟ بعد از كاهش منابع برای مثال شیشه را كمتر برای تولید یك كوزه شیشه ای استفاده می‌كنند.بهترین راه برای آشغال شیشه ای روش بازیافتی می باشد.شیشه موجود در محل دفنی زباله هیچ انرژی از آن بهبود نمی یابد. بنابراین، بازیافت معمولاً بهترین انتخاب است.شیشه بازیافتی به طور نسبی ذخیره انرژی خوب است .معمولاً شیشه بازیافتی كه تولیدات شیشه جدید می سازد نسبت به آن شیشه كه از مواد تماماً جدید تشكیل شود ۳۰ درصد كمتر انرژی نیاز دارد.
شیشه بازیافتی انرژی را ذخیره می كند زیرا، شیشه خرد شده، كالت نامیده می شود.در یك دمای كمتری نسبت به مواد خام مورد استفاده برای تشكیل شیشه ذوب می شود.شیشه جدید از ماسه ، خاكستر سودا و سنگ آهك تشكیل شده است.شیشه قدیمی به طور ساده به بطری و شیشه های كوزه ای جدید و یا به دیگر تولیدات شیشه ای همانند عایق بافت شیشه ای تبدیل می شود.و یك كاغذ غیر مشابه، كوزه ها و بطریهای شیشه ای می توانند به طور زیاد دوبار بازیافت شوند. شیشه فرسوده نمی شود.
● چگونه شیشه را باز یافت كنیم؟
آماده سازی ظرفهای شیشه ای مورد استفادهتان برای عمل بازیافت راحت می باشد
همه شما نیاز دارید كه سرپوش و درپوش هایشان را بردارید و كانتینرها را رد آب بشویید زمانیكه ظرفها به سمت بالا می سوزند و شیشه به طرف پایین جهت بازیافت ذوب می شود نیاز ندارید كه برچسبها را پاك كنید.بیشتر بازیافت كننده ها درخواست می كنند كه ظرفهای شیشه ای را از نظر رنگ – شفافیت- سبزی یا آمپر(طلای قهوه ای) را دسته بندی كنند .از زمانیكه شیشه رنگ آمیزی شد، رنگ نمی تواند برطرف شود.یعنی اینكه تشكیل دهنده شیشه های كوزه ای شفاف نمی توان كولت رنگی زرد و یا سبز بسته بندی می كنند؟
شیشه رنگی بعضی غذاها و آشامیدنیهای حساس را از نور محافظت می كند.همه تولیدات شیشه ای را نمی توانید بازیافت كنید. چراغهای نوری- سرامیك ها- آینه های شیشه ای- شیشه پنجره ها و ظروف با مواد یكسانی همانند بطریهای شیشه ای تشكیل نشده اند ، بنابراین آنها نبایستی با شیشه بازیافتی مخلوط شوند.با ایمنی وجود ما هر روزه بطریها و پارچه ها را دور می ریزیم نه چراغهای نوری و ظرف را ، كخ این بطریها و پارچه ها بیشتر زباله ها ما را تشكیل می دهند.